Các quốc gia Trung Á đang bước vào giai đoạn tăng tốc phát triển năng lượng tái tạo, với mục tiêu từng bước đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tăng cường an ninh năng lượng. Trong đó, Kazakhstan và Uzbekistan nổi lên với những mục tiêu rõ ràng về tỷ trọng năng lượng tái tạo vào năm 2030.
Trong bức tranh chuyển dịch năng lượng tại Trung Á, Kazakhstan và Uzbekistan đang là hai thị trường đặt ra những mục tiêu cụ thể và tham vọng nhất cho năng lượng tái tạo vào năm 2030.
Kazakhstan đặt mục tiêu năng lượng tái tạo chiếm 15% tổng sản lượng điện vào năm 2030, tiếp nối mục tiêu trung gian 3% vào năm 2020. Quốc gia này đồng thời hướng tới nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên 50% cơ cấu năng lượng vào năm 2050 và đạt trung hòa carbon vào năm 2060.
Để hiện thực hóa mục tiêu, tổng công suất các nhà máy điện gió và điện mặt trời tại Kazakhstan dự kiến vượt 8,4 GW vào năm 2030. Đây được xem là nền tảng quan trọng để quốc gia giàu tài nguyên hóa thạch này từng bước chuyển dịch sang một cơ cấu năng lượng đa dạng và bền vững hơn.
Trong khi đó, Uzbekistan đang theo đuổi tốc độ chuyển đổi mạnh mẽ hơn. Đầu năm 2024, Chính phủ nước này đã nâng mục tiêu tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu điện năng năm 2030 từ 25% lên 40%.
Uzbekistan cũng đặt mục tiêu phát triển 25–27 GW công suất năng lượng tái tạo vào năm 2030, trong đó bao gồm các mục tiêu đáng chú ý về điện mặt trời và điện gió. Riêng kế hoạch phát triển đến năm 2026 dự kiến bổ sung 6.770 MW công suất phát điện, với 2.800 MW điện mặt trời và 470 MW điện gió.
Những con số này cho thấy Trung Á đang dần hình thành một thị trường năng lượng tái tạo có quy mô lớn, trong đó điện mặt trời và điện gió được xác định là những nguồn bổ sung quan trọng cho hệ thống điện.
Khác với Kazakhstan và Uzbekistan, Kyrgyzstan và Tajikistan đã có nền tảng thủy điện tương đối lớn, khiến thủy điện tiếp tục đóng vai trò trọng tâm trong chiến lược năng lượng của hai quốc gia.
Các mục tiêu đến năm 2030 của hai nước tập trung vào việc thu hút đầu tư vào các dự án thủy điện, đặc biệt là thủy điện nhỏ, đồng thời phát triển năng lượng sinh khối và cải thiện cơ sở hạ tầng hiện hữu.
Định hướng này không chỉ nhằm tăng nguồn cung điện mà còn giải quyết một trong những bài toán lớn của khu vực: tình trạng thiếu hụt điện trong mùa đông. Việc đa dạng hóa nguồn năng lượng vì thế ngày càng trở nên cần thiết nhằm nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu điện và tăng tính ổn định của hệ thống.
Đáng chú ý, sự phát triển của điện mặt trời đang mở thêm một hướng đi mới cho các quốc gia Trung Á, đặc biệt tại những khu vực có điều kiện tự nhiên thuận lợi và quỹ đất lớn.
Turkmenistan cũng đang từng bước đặt nền móng cho quá trình chuyển đổi năng lượng. Quốc gia này đã thông qua Chiến lược quốc gia về phát triển các nguồn năng lượng tái tạo đến năm 2030, đồng thời triển khai chương trình tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực năng lượng tái tạo giai đoạn 2025–2030.
Dù sở hữu tiềm năng năng lượng mặt trời rất lớn, ước tính khoảng 655 GW, Turkmenistan hiện vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển năng lượng tái tạo và chưa đưa ra một mục tiêu cụ thể về tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu điện năng vào năm 2030 như Kazakhstan hay Uzbekistan.
Đây cũng đồng nghĩa với việc thị trường còn nhiều dư địa cho đầu tư, công nghệ và hợp tác quốc tế trong những năm tới.
Nhìn tổng thể, các quốc gia Trung Á đang lựa chọn những lộ trình khác nhau nhưng cùng hướng tới một mục tiêu chung: xây dựng hệ thống năng lượng đa dạng, bền vững và có khả năng đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng.
|
Quốc gia |
Định hướng/mục tiêu năng lượng tái tạo đến 2030 |
|---|---|
|
Kazakhstan |
NLTT chiếm 15% tổng sản lượng điện; công suất điện gió và mặt trời dự kiến trên 8,4 GW |
|
Uzbekistan |
NLTT chiếm 40% cơ cấu điện năng; tổng công suất NLTT mục tiêu 25–27 GW |
|
Kyrgyzstan |
Tập trung phát triển thủy điện nhỏ, năng lượng sinh khối và cải thiện hạ tầng để tăng an ninh năng lượng |
|
Tajikistan |
Đẩy mạnh thủy điện, năng lượng tái tạo và thu hút đầu tư vào cơ sở hạ tầng năng lượng |
|
Turkmenistan |
Triển khai chiến lược phát triển NLTT đến 2030 và tăng cường hợp tác quốc tế |
Đáng chú ý, quá trình chuyển dịch năng lượng tại Trung Á đang diễn ra trong bối cảnh các quốc gia trong khu vực cần đồng thời giải quyết ba bài toán: tăng nguồn cung điện, bảo đảm an ninh năng lượng và giảm phát thải. Điều này tạo ra nhu cầu lớn đối với các dự án có quy mô công suất cao, khả năng triển khai nhanh và ứng dụng công nghệ hiện đại.
Cùng với các chính sách hỗ trợ từ chính phủ, nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm từ các tổ chức tài chính quốc tế và các đối tác nước ngoài sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc biến các mục tiêu năm 2030 thành các dự án năng lượng cụ thể.
Với tiềm năng lớn về điện mặt trời, điện gió và thủy điện, cùng nhu cầu đầu tư ngày càng gia tăng, Trung Á đang nổi lên như một thị trường mới giàu tiềm năng của ngành năng lượng tái tạo, mở ra cơ hội cho các nhà phát triển hạ tầng năng lượng quốc tế tham gia vào quá trình chuyển dịch năng lượng của khu vực.
